Η μάχη του Ανάλατου που έγινε στις 24 Απριλίου 1827, δυο μέρες μετά το θάνατο του Καραϊσκάκη, ήταν η μεγαλύτερη στρατιωτική ήττα της επανάστασης. Στοίχησε τη ζωή σε περίπου 1.000 επαναστάτες μεταξύ των οποίων αρκετοί στρατηγοί. Η μάχη ήταν μια ασυντόνιστη επιχείρηση των Ελληνικών δυνάμεων που είχαν συγκεντρωθεί στην Αττική για λύσουν την πολιορκία της Ακρόπολης από τις δυνάμεις του Κιουταχή. Οι Ελληνικές δυνάμεις ξεπερνούσαν σε αριθμό τις 10.000 καθώς στην Αττική είχε συγκεντρωθεί ο,τι καλύτερο από στρατιωτικής άποψης μπορούσε να παρατάξει η επανάσταση εκείνη την περίοδο. Βεβαία, στη μαχη πηρε μέρος μόνο το 1/3 περίπου αυτών. Ο θάνατος του Καραϊσκάκη έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία στο Ελληνικό στρατόπεδο και επηρέασε αρνητικά την εξέλιξη της μάχης αφού καταρράκωσε το ηθικό των αγωνιστών, αύξησε την ανασφάλεια τους και την έλλειψη εμπιστοσύνης προς την ηγεσία του στρατεύματος και έβγαλε στην επιφάνεια διάφορες κόντρες και ανταγωνισμούς των οπλαρχηγών οι οποίοι όσο ζούσε ο Καραϊσκάκης δεν τολμούσαν να τις εκδηλώσουν.
Το σχέδιο της επιχείρησης που είχε καταρτίσει ο ʼγγλος ναύαρχος Κόχραν, διοικητής των ναυτικών δυνάμεων, προέβλεπε κατά μέτωπο επίθεση όλων των διαθέσιμων Ελληνικών δυνάμεων κατά του Κιουταχή από διαφορετικές μεριές. Οι Ελληνικές δυνάμεις θα χωρίζονταν σε δυο μεγάλες ομάδες και μαζί με τους κλεισμένους στην Ακρόπολη , οι όποιοι θα επιχειρούσαν έξοδο, θα επιτίθονταν στους Τούρκους από τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις με σκοπό να σπάσουν τον κλοιό. Η πρώτη ομάδα με 3. 000 μαχητές περίπου θα επιβιβάζονταν σε πλοία από τον Πειραιά και αποβιβάζονταν νύχτα στην τοποθεσία τρεις πύργοι, το σημερινό Παλαιό Φάληρο, και από εκεί θα κατευθύνονταν κατευθείαν προς την Ακρόπολη ώστε να προφτάσουν την νύχτα να φτιάξουν ταμπούρια απέναντι από τις Τουρκικές θέσεις και από εκεί να ξεκινήσουν την επίθεση τους. Η δεύτερη ομάδα αποτελούμενη από 6.000 περίπου μαχητές υπό τον Κιτσο Τζαβελλα θα κατέβαινε από τα υψώματα του Κερατσινίου και θα χτυπούσε τον Κιουταχή από την περιοχή του Ελαιώνα. Το σώμα αυτό θα είχε την υποστήριξη μιας μικρής δύναμης ιππικού υπό τον Χατζημιχάλη.
Οι Έλληνες οπλαρχηγοί ξέροντας τον τρόπο που μάχονταν οι Έλληνες είχαν μεγάλους ενδοιασμούς για την επιχείρηση και προτιμούσαν πόλεμο φθοράς, τον οποίο γνώριζαν πολύ καλά. Ο Κόχραν θεωρούσε αυτόν τον τρόπο μάχης δείλια και πίστευε οι πραγματικοί πολεμιστές πολεμούν κατά μέτωπο σε ανοικτό πεδίο. Απείλησε δε ότι θα αποχωρήσει από τη μάχη αν δεν εκτελούνταν οι διαταγές του για άμεση επίθεση.
Οι απειλές του έπιασαν τόπο και οι Έλληνες οπλαρχηγοί με βαριά καρδιά αποφάσισαν να ξεκινήσουν την επιχείρηση.
Η αποβίβαση στο Παλαιό Φάληρο έγινε ασυντόνιστα. Το ίδιο ασυντόνιστα κατευθύνθηκαν προς την Ακρόπολη τα Ελληνικά σώματα . Στην περιοχή του Ανάλατου, σημερινή Νέα Σμύρνη, φτιάχτηκαν κάποια πρόχειρα οχυρώματα ενώ οι Ελληνικές δυνάμεις ήταν διασκορπισμένες σε μια έκταση από το Παλαιό Φάληρο εως το Νεο Κόσμο. Ο Κιουταχής βλέποντας τους Έλληνες στον Ανάλατο δεν έχασε την ψυχραιμία του, και περίμενε την αντίδραση των κλεισμένων στην Ακρόπολη . Οι κλεισμένοι όμως δεν κινήθηκαν. Επίσης ούτε από το Κερατσίνι εκδηλώθηκε καμία επίθεση. Οι 6.000 μαχητές του Κερατσινίου έμειναν στις θέσεις τους στα υψώματα. Το ιππικό το ίδιο.
Έτσι ο Κιουταχής βλέποντας ότι δεν απειλούνταν από κάπου αλλού, συγκέντρωσε τις δυνάμεις του κατά του Ανάλατου. Ισχυρές δυνάμεις πεζικού και ιππικού των σπάχηδων όρμησαν με μανία κατά των Ελληνικών οχυρωμάτων. Το χτύπημα ήταν σφοδρότατο. Η μάχη διήρκεσε περίπου μια ώρα αλλά η υπέροχη των Τούρκων ήταν αδιαμφισβήτητη. Το οχύρωμα καταλύθηκε και οι μαχητές του έπεσαν σχεδόν όλοι. Βλέποντας οι υπόλοιποι Έλληνες την πτώση του οχυρώματος του Ανάλατου πανικοβλήθηκαν και εγκατέλειψαν τις θέσεις τους.
Ακολούθησε άγρια καταδίωξη από το Τουρκικό ιππικό στην πεδιάδα μέχρι το Φάληρο και σφαγή. Το Τουρκικό ιππικό πρόφταινε τους ατακτα αποχωρούντες Έλληνες και τους έσφαζε εύκολα. Όσοι πρόλαβαν να φτάσουν στην ακτή κατάφεραν να επιβιβαστούν στις βάρκες και να σωθούν γιατί τα κανόνια των πλοίων απέτρεπαν τους Τούρκους από το να πλησιάσουν κοντά την ακτή. Έτσι αποτράπηκε η ολοκληρωτική καταστροφή. Παρ όλα αυτά, οι Ελληνικές απώλειες ξεπέρασαν τις 1.000, μεταξύ των οποίων αρκετοί Σουλιώτες οπλαρχηγοι που είχαν το βαθμό του στρατηγού και ήταν ικανότατοι πολεμιστές.
Η μάχη, ήταν η μεγαλύτερη στρατιωτική ήττα της επανάστασης που εκτός από την οριστική απώλεια της Αττικής και της Στέρεας Ελλάδας έφερε πολύ γκρίνια και διαμάχες στην Ελληνική πλευρά.
Παρά τις μεγάλες απώλειες οι επαναστάτες επανέκαμψαν σχετικά γρήγορα και ,με την έλευση του Καποδίστρια ο όποιος νοικοκύρεψε κάπως τα πράγματα, οι Έλληνες μπόρεσαν και επανακατέβαλαν σημαντικό μέρος της Στερεάς.
Το διόραμα απεικονίζει μια στιγμή της μάχης σε ένα Ελληνικό οχύρωμα στο οποίο επιτίθενται το Τουρκικό πεζικό και ιππικό ενώ κάποιοι Έλληνες έχουν αρχίσει να.. «λακίζουν» την ώρα που κάποιοι άλλοι μάχονται σώμα με σώμα.
Οι μισές και παραπάνω φιγούρες των Ελλήνων είναι φτιαγμένες απ το μηδέν, από εποξικό στόκο duro. Αρκετές από τις φιγούρες κυρίως των Τούρκων είναι μετασκευές από διάφορα σετ στην 1/72. Οι εργασίες διήρκησαν περίπου δυο χρόνια με κάποια κενά διαστήματα κυρίως λόγω δικής μου βαρεμάρας αλλά και διαφόρων υποχρεώσεων. Βέβαια, το να φτιάξεις απ το μηδέν φιγούρες Ελλήνων φουστανελάδων στην 1/72 είναι αρκετά δύσκολη και κουραστική προσπάθεια.
Οι φιγούρες είναι βαμμένες με ακρυλικά Vallejo . Η βάση έχει το μέγεθος σελίδας Α4 Τo background για τις ανάγκες της φωτογράφησης είναι σε κάποιες φώτο ένας πίνακας ζωγραφικής της εποχής της επανάστασης που απεικονίζει την Ακρόπολη και σε κάποιες άλλες μια δική μου ζωγραφιά που έγινε στα γρήγορα για τις ανάγκες της φωτογράφισης και είναι λάδι σε χαρτί.
Δεν πόσταρα φωτογραφίες κατά τη διάρκεια της κατασκευής κυρίως γιατί βαριόμουν και παρουσιάζω το διόραμα ολοκληρωμένο.
