Ο λόγος για τον Απτχο (Ι) Αναστάσιο Βλαντούση, απόφοιτο της 3ης σειράς σχολής αεροπορίας, που πολέμησε το 1940 με Potez για να συνεχίσει την πορεία του με Audax, Hurricanes και Spitfires μέχρι το τέλος του εμφυλίου που έφυγε στις 21/8
Μιας και το λινκ που παρέθεσε ο Markpa από το επίσημο σάϊτ της ΠΑ, για τον Επσγο (Ρ) Στέφανο Μολυβάδα αναφέρει αρκετά, ας παραθέσω ένα κείμενο από συνέντευξη του Απτχου (Ι) Αναστάσιου Βλαντούση σχετικά με την επιστροφή των Μοιρών στην Ελλάδα το 1944:
http://www.odosarkadias.gr/f/oa174.pdf
«Ήταν η 17η Οκτωβρίου 1944. Πριν πέντε ημέρες η Αθήνα είχε απελευθερωθεί από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η γαλανό-
λευκη κυμάτιζε και πάλι στον ιερό βράχο της Ακρόπολης. Οι Eλληνικές μοίρες 335 και 336 Διώξεως - Βομβαρδισμού, αεροσκάφη
Spitfire και η 13η ελαφρού βομβαρ δισμού αεροσκάφη Baltimore, ευρίσκονταν στο Βiferno, ένα αεροδρόμιο στην Κεντρική Ιταλία,
στις ακτές της Αδριατικής. Είχαν μετασταθμεύσει εκεί από τα αεροδρόμια της αφιλόξενης αφρικανικής ηπείρου, έπειτα από
μακρά αξιόλογη πολεμική δράση, στη Μεσόγειο, στην Κρήτη και σε άλλα νησιά του Αιγαίου και εκτελούσαν επιθετικές
αναγνωρίσεις και βομβαρδισμoύς στη Γιουγκοσλαβία και Βόρειο Ιταλία, εναντίον των υποχωρούντων Γερμανών.
Ώρα τρεις της ημέρας εκείνης ελήφθη διαταγή, όπως, «άμα τη έω», οκτώ Spitfires, τέσσερα της 335 με χειριστές τους Σμηναγό
Βλαντούση Αναστ., τον Αρχισμηνία Βαρβέρη Δημ. Αργείο, Υποσμηναγό Τίγκο Εμμανουήλ, και Επισμηνία Βατιμπέλα Ιωάν. και
τέσσερα της 336 Μοίρας με χειριστές τους Σμηναγό Μπαλτατζή Σοφοκλή, Αρχισμηνία Γερούκαλη Ανέστη, Υποσμηναγό
Σαχαρίδη Παναγιώτη και Υποσμηναγό Ξύδη Ευστράτιο, απογειωθούν, με προορισμό το Πρίντεζι. Την καθορισθείσα
ώρα τ' αεροπλάνα προσγειώθηκαν στο αεροδρόμιο του Πρίντεζι.
Εκεί, στο γραφείο επιχειρήσεων, ο ʼγγλος αξιωματικός μας ενημέρωσε, ότι θα πάμε στην Ελλάδα, στο αεροδρόμιο
του Αράξου, για την εκτέλεση κάποιας αποστολής. Ο ενθουσιασμός μας ήτο πολύ μεγάλος που έπειτα από αναγκαστική
απουσία τριάμισι ετών θα πατούσαμε και πάλι στα ιερά χώματα της πατρίδας. Μετά τον εφοδιασμό σε καύσιμα τα αε-
ροπλάνα απογειώθηκαν με προορισμό τον ʼραξο. Μόλις από μακριά φάνηκαν τα ελληνικά ακρογιάλια, αισθήματα
χαράς και ζωηρής συγκίνησης πλημμύρισαν τις καρδιές μας. Μπροστά μας σαν πολύτιμο περιδέραιο στο λαιμό της πατρίδας,
στο γαλάζιο πέλαγος, τα χιλιοτραγουδισμένα Επτάνησα, και στο μέσον σαν αιώνιος και πανανθρώπινος φάρος νοσταλγίας κάθε
ξενιτεμένου η Ιθάκη, που συνειρμικά έφερε στο νου μου, ότι και εμείς σαν το μυθικό εκείνο ήρωα, επιστρέφαμε στην Πατρίδα, αφού
σαν κι αυτόν εκπληρώσαμε στην ξένη το προς την πατρίδα καθήκον.
Έπειτα από μισή ώρα, περίπου, προσγειωθήκαμε στον ʼραξο. Ο ʼγγλος διοικητής του αεροδρομίου, ένας πολύ νέος αντισμήναρχος,
μας προσέφερε, κατά τη συνήθεια των ʼγγλων, ένα τσάι (cup of tea) και ευθύς αμέσως μας ενημέρωσεν επί της άγνωστης μέχρι της
στιγμής εκείνης αποστολής μας.
Κατά τις απογευματινές ώρες, είπε, αεροπλάνα Ντακότα θα περάσουν πάνω από το αεροδρόμιο, με προορισμό το αεροδρόμιο των
Αθηνών Χασάνι (Ελληνικό σήμερα) μεταφέροντα υλικά. Κατά πληροφορίες, στην περιοχή Λαμίας υπάρχουν γερμανικά αεροπλάνα
Μέσερσμιτ. Εκρίθη αναγκαίο, όπως τα αεροπλάνα Ντακότα συνοδευθούν κατά την πτήση τους προς Αθήνας και καλυφθούν κατά
την προσγείωση και εκφόρτωση των υλικών στο Χασάνι, από ενδεχόμενη εχθρική ενέργεια. Αυτή είναι η αποστολή σας. Ετέθημεν σε
κατάσταση ετοιμότητας. Μόλις κατά τις τέσσερες το απόγευμα εμφανίσθηκαν στο βάθος του ορίζοντα τα Ντακότα, τα Spitfires αμέσως
απογειώθηκαν. Πρώτα τα τέσσερα της 335 Μοίρας, που ανέλαβαν τη μέση κάλυψη και μετά τα τέσσερα της 336, την υψηλή.
Η πτήση ήταν ομαλή, ο καιρός καλός. Πετούσαμε τώρα πάνω από τον Κορινθιακό με κατεύθυνση προς την πόλη της Παλλάδος, που
δεν άργησε να φανεί. Ένας ήλιος ολόλαμπρος φώτιζε τη στιγμή εκείνη τον ιερό βράχο, τονίζοντας την αιώνια δόξα του.
Από κάτω μας ήταν η Αθήνα η πρωτεύουσα του ελληνικού, αλλά και του πανανθρώπινου πολιτισμού. Κατά τις πέντε το απόγευμα τα
Ντακότα προσγειώθηκαν και τα Spitfires εκτελούσαν στροφές καλύψεως άνωθεν του αεροδρομίου. Η ώρα περνούσε, η εκφόρτωση των
Ντακότα αργούσε και τα καύσιμα των αεροπλάνων ελαττώνονταν στα όρια. Τότε ο αρχηγός των Spitfires ζήτησε να προσγειωθούν τα
αεροπλάνα αμέσως ή να φύγουν, διότι η ασφαλής επάνοδος στον ʼραξο καθίστατο άκρως αμφίβολος, ελλείψει καυσίμων. Τότε εδόθη
άδεια προσγειώσεως. Τα αεροπλάνα, το ένα μετά το άλλο, προσγειώθηκαν σ' ένα πολύ πρόχειρο διάδρομο ασφαλώς. Τροχοδρομήσαμε
σε κάποιο χώρο σταθμεύσεως και εκεί, αφού σβήσαμε τους κινητήρες, βγήκαμε από τα αεροπλάνα μας. Τότε, με μια αυθόρμητη κίνηση,
όλοι μας γονατίσαμε με ευλάβέια και φιλήσαμε, με τα μάτια γεμάτα δάκρυα, την ιερή γη της πατρίδας.
Πρώτοι έσπευσαν να μας υποδεχθούν, με επικεφαλής τον σμήναρχο Στάθη Δαμασκηνό, έναν εξαίρετο αξιωματικό, διοικητή στην
τελευταία φάση του ελληνο-ιταλο-γερμανικού πολέμου, ηρωικοί μαχητές στην Αλβανία, που είχαν εγκλωβιστεί στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Με τα ίχνη της βάρβαρης κατοχής βαθιά χαραγμένα στα πρόσωπά τους και στην όλη εμφάνισή τους, με βουρκωμένα μάτια, μας αγκάλιαζαν
και μας καταφιλούσαν. Ήταν στιγμές μεγάλης χαράς και έντονης συγκίνησης που δεν θα ξεχαστούν ποτέ. Μετά από παραμονή 25 μόνο
λεπτών τα Spitfires απογειώθηκαν και πάλι. Σε κλειστό σχηματισμό περάσαμε πάνω από το αεροδρόμιο εις ένδειξη θερμού αποχαιρετισμού
και ακολούθως πήραμε πορεία προς ʼραξο, όπου προσγειωθήκαμε με το ηλιοβασίλεμα.
Έπειτα από μια κοπώδη, γεμάτη όμως από μεγάλη χαρά και ζωηρές συγκινήσεις, ημέρα, διανυκτερεύσαμε σ' ένα κοντινό στον ʼραξο χωριό,
φιλοξενού μενοι με πολλή αγάπη από τον πρόεδρο της κοινότητας και τους κατοίκους του χωριού. Την επομένη, 18 Οκτωβρίου 1944,
επιστρέψαμε μέσω Πρίντεζι στο Biferno. Εκεί οι συνάδελφοί μας που δεν είχαν την τύχη να λάβουν μέρος στην αποστολή αυτή μάς
υποδέχθηκαν με πολλή αγάπη και χαρά, ζητούντες νέα από την πατρίδα».
Οι αποστολές των δύο Μοιρών στην lταλία συνεχίστηκαν με αμείωτο ρυθμό, καταστρέφοντας τρένα, στρατιωτικά οχήματα και μηχανήματα,
μέχρι τις 19 και 21 Οκτωβρίου, αντίστοιχα. Από τις ημερομηνίες αυτές οι μοίρες αποδεσμεύτηκαν, για να προετοιμαστούν για την πολυπό-
θητη επιστροφή στην πατρίδα. Οι δύο μοίρες κατά την παραμονή τους στην lταλία εκτέλεσαν περισσότερες από 100 πολεμικές αποστολές
η καθεμία τους. Ταυτόχρονα, δεν παρέλειπαν και το εκπαιδευτικό τους έργο, με πάρα πολλές εκπαιδευτικές πτήσεις. Και οι δύο είχαν από μία
απώλεια χειριστή: Η 335 τον Επαμεινώνδα Κοττά και η 336 τον υποσμηναγό Γεώργιο Παπαϊωάννου, που σκοτώθηκε κατά την απογείωση,
όταν εκδηλώθηκε πυρκαγιά στον κινητήρα του, στις 28/ 9/1944.
«Τον Νοέμβριο του 1944, οι τρεις ελληνικές πολεμικές μοίρες, η 13η Ελαφρού Βομβαρδισμού και οι 335 και 336 Διώξεως/Βομβαρδισμού,
βρίσκονταν σε πολεμικά αεροδρόμια της Ιταλίας και συνέχιζαν τις επιχειρήσεις τους κάτω από τον επιχειρησιακό έλεγχο της βρετανικής
Balkan Air Force. Ήταν μια περίοδος, που όλα έδειχναν, ότι ο πόλεμος πλησίαζε προς το τέλος του. Η Αθήνα είχε ελευθερωθεί και στην
Ακρόπολη κυμάτιζε και πάλι η Γαλανόλευκη. Οι επιχειρήσεις εναντίον των γερμανικών στόχων στη Γιουγκοσλαβία είχαν αραιώσει και τα
τελευταία γερμανικά στρατεύματα, που εγκατέλειπαν την Ελλάδα και τις άλλες βαλκανικές χώρες είχαν αποσυρθεί, κατευθυνόμενα προς
τη Γερμανία, την οποία οι συμμαχικές δυνάμεις περιέσφιγγαν όλο και περισσότερο.
Η 14η Νοεμβρίου 1944 είχε ορισθεί για την επιστροφή των πολεμικών μοιρών στην πατρίδα. Μια περιπόθητη ημέρα, όνειρο και ελπίδα,
που έτρεφε όλους μας τα χρόνια εκείνα. Το ξημέρωμα μας βρήκε στο αεροδρόμιο Κροταλία, κοντά στον Τάραντα της Νότιας Ιταλίας, όπου
οι τρεις μοίρες είχαν συγκεντρωθεί λίγες ημέρες πριν για την προετοιμασία της επιστροφής.
Κανένας δεν έκλεισε μάτι το προηγούμενο βράδυ. Οι πιο πολλοί, από τη συγκίνηση της αναμενόμενης επιστροφής και της συνάντησης με
μια άγνωστη σ' εμάς πραγματικότητα. Και το μεγάλο ερωτηματικό πλανιόταν στη σκέψη όλων μας. Ποιους, άραγε, θα βρούμε στα σπίτια
μας μετά από τέσσερα χρόνια; Πώς θα τους βρούμε; Κι οι συγγενείς; Οι φίλοι; Οι περισσότεροι από εμάς είχαμε φύγει από τα σπίτια μας πριν
από την κήρυξη του πολέμου και από την Ελλάδα με την κατάρρευση του μετώπου, κάτω από τραγικές συνθήκες. Και όλοι είχαμε αφήσει πίσω
μας και γονείς, αλλά και αδέλφια που βρίσκονταν, τότε, στα αλβανικά βουνά. Τι απέγιναν όλοι αυτοί; Ποιοι γλίτωσαν; Πόσοι επέστρεψαν στα
σπίτια τους; Πόσοι επέζησαν στα χρόνια της κατοχής, όχι μονάχα από την πείνα, αλλά και από τα άλλα δεινά, τις εκτελέσεις των Γερμανών και
τις αδελφοκτόνες συγκρούσεις, που τόσες συμφορές προξένησαν και που τα φαρμακερά μαντάτα τους έφθαναν καθυστερημένα στις Μονάδες
μας στο εξωτερικό και το πληροφορούμασταν γεμάτοι από άγχος και αγωνία, γιατί δεν ξέραμε, αν μεταξύ αυτών ήταν και κάποιος δικός μας.
ʼυπνοι, λοιπόν, όλη την προηγούμενη νύχτα, ενόψει μιας επικείμενης συνάντησης με μια άγνωστη, αλλά οπωσδήποτε σκληρή πραγματικότητα.
ʼλλοι, όμως, συνάδελφοι ξενύχτησαν, αλλά πάνω στα αεροπλάνα μας. Ήταν οι μηχανικοί μας όλων των βαθμών και όλων των ειδικοτήτων,
που το θεώρησαν μεγάλο χρέος και το έθεσαν ζήτημα τιμής το να μη μείνει κανένα αεροπλάνο στην Ιταλία για οποιαδήποτε αιτία ή βλάβη.
Έπρεπε να φύγουν όλα, να πετάξουν πίσω στην πατρίδα. Και ήταν αυτό δείγμα -όχι μοναδικό- της φιλοτιμίας τους και του διαρκούς μόχθου
τους να μη μείνει κανένα αεροπλάνο «εκτός ενεργείας». Οι τρεις μοίρες, ένα σύνολο από καμιά εξηνταριά αεροπλάνα, Spitfires και Baltimores,
ξεκίνησαν σχεδόν, ταυτόχρονα, η μία πίσω από την άλλη και με δρομολόγια Πρίντεζι - Κεφαλονιά - Πάτρα - Κόρινθο, έφθασαν πάνω απ'' την
ηλιόλουστη Αθήνα, κάνοντας διελεύσεις πότε προς τη διεύθυνση της Ακρόπολης και πότε της πλατείας Συντάγματος. Μετά, αφού αραίωσαν,
πήραν κατεύθυνση προς το αεροδρόμιο του Ελληνικού, όπου και επρόκειτο να προσγειωθούν. Ξαφνικά, τι συνέβη; Ποιος έκανε την αρχή;
Τρελαθήκαμε; Το μόνο βέβαιο, όμως, είναι πως μέσα σε λίγα λεπτά γέμισε ο ουρανός από μεμονωμένα αεροπλάνα, που βύθιζαν εδώ και εκεί άλλοι
στη γειτονιά τους, άλλοι στο πατρικό τους σπίτι και άλλοι στο «κορίτσι», δημιουργώντας ένα πανδαιμόνιο από μουγκρητά των ξέφρενων πια
αεροπλάνων, που διασταυρώνονταν ξαφνικά, με κίνδυνο να συγκρουστούν. Το κακό και η σύγχυση που επεκράτησε δεν μπορεί να περιγρα-
φεί. Είναι θαύμα το ότι δεν τσακίστηκαν καμιά δεκαριά αεροπλάνα την ημέρα εκείνη και το ότι... δεν γκρεμίστηκε ο Παρθενώνας! Κάποτε δέησε να
μπούμε σε λογαριασμό, να συνταχθούμε κατά μοίρες, να ξαναβρούμε τις θέσεις μας και να πάμε για προσγείωση, ευτυχώς χωρίς απώλειες!
Οι σκηνές, που ακολούθησαν μετά την προσγείωση, ήταν από τις πιο συγκινητικές, τις πιο συγκλονιστικές θα λέγαμε, της ζωής μας, Γι'' αυτό
δεν πρόκειται να τις λησμονήσουμε ποτέ!
Είναι σαν ένας παντοτινός εφιάλτης, πουθα μας συνοδεύει από τότε, σε όλη μας τη ζωή.
Πού βρέθηκε τόσος κόσμος; Πώς το πληροφορήθηκαν, ότι ερχόμαστε; Πού βρέθηκαν όλοι αυτοί οι συγγενείς και φίλοι των αεροπόρων; Έβλεπες
ν' αγκαλιάζονται, να φιλιούνται και να κλαίνε από συγκίνηση! Έβλεπες μεγάλους ανθρώπους, γυναίκες, ακόμα και παιδιά, να φωνάζουν και να
ρωτούν απεγνωσμένα, για το Γιάννη, το Νίκο, το Βασίλη! Σπαραχτικές κραυγές από τους συγγενείς απάντων, που ηχούν ακόμα στ' αυτιά μου.
-Πού είναι ο Θανάσης!
- Τι έγινε ο Σωτήρης!
Μερικές γυναίκες ήταν κιόλας μαυροφορεμένες... Θες από πληροφορίες, θες από διαίσθηση, αλλά όλες με ίχνη μιας ύστατης
ελπίδας στα μάτια, ούρλιαζαν:
-Γιατί δεν ήρθε ο Γιάννης, Δημήτρη;
-Πότε θα έρθει ο Νίκος, Κώστα;
- Τι απέγινε το παιδί μου, που είναι ο Χρήστος μου!
-Ναι! Η 14η Νοεμβρίου 1944 δεν ήταν μέρα χαράς για όλους.
Για τους λίγους μονάχα.
Για τους πιο πολλούς ήταν φαρμάκι. Ήταν θρήνος. Ναι, για τους πιο πολλούς. Εμείς οι λίγοι ήμασταν οι τυχεροί. Οι πιο πολλοί ήταν αυτοί
που δεν επέστρεψαν. Σ' αυτούς είναι αφιερωμένες αυτές οι λίγες γραμμές, ιερό χρέος στη μνήμη τους».
Συγκινημένος ο πτέραρχος τελείωσε την αφήγησή του με τούτα τα λόγια:
«Εκείνες οι στιγμές αποτελούν τη συμπυκνωμένη έκφραση όλης της τραγωδίας του πολέμου».
Όλες αυτές οι πολεμικές δραστηριότητες της Πολεμικής μας Αεροπορίας στο εξωτερικό τίμησαν στο έπακρο την πατρίδα και προσέφεραν
ανεκτίμητες υπηρεσίες στη συνολική προσπάθεια για τη διαφύλαξη αυτού του υπέρτατου αγαθού, της ελευθερίας. Μετά απ' αυτόν τον ολέθριο
πόλεμο όλοι πίστεψαν, ότι θα προχωρούσαμε σε κόσμους ευδαιμονίας, ευτυχίας και προπαντός δικαιοσύνης. Και μπορεί ως προς τα δύο πρώτα
αυτό να επιτεύχθηκε μερικώς, αλλά το δίκαιο, υποχείριο της αλαζονείας και του συμφέροντος των ισχυρών, δεν αποδόθηκε. Ιδιαίτερα
η ένδοξη Ελλάδα αγνοήθηκε, αδικήθηκε και, δυστυχώς, εξακολουθεί να αδικείται.
Βλαντούσης Αναστάσιος πτέραρχος Ε.Α.
|
