Καλησπέρα σε όλους τους καλούς φίλους και.... συμπάσχοντες....
Το θέμα μας είναι τα Avro Anson της ΕΒΑ, και η ύπαρξη εθνοσήμων στην άνω επιφάνεια των πτερύγων.... Αλλά ας τα πάρουμε από την αρχή.
Πρώτα απ'' όλα λοιπόν, να ξεκαθαρίσουμε ότι είναι σίγουρο ότι τα αεροσκάφη έφεραν Ελληνικά εθνόσημα στις κάτω επιφάνειες των πτερύγων, καθώς και στην άτρακτο. Επίσης, οι αριθμοί νηολογίου ήταν σε λευκό και βρίσκονταν στην άτρακτο και στις κάτω επιφάνειες των πτερύγων. Ειδικότερα για τους αριθμούς νηολογίου στις κάτω επιφάνειες, αυτοί ήταν ανάστροφα μεταξύ τους τοποθετημένοι, στην κάτω επιφάνεια της δεξιάς και αριστερής πτέρυγας, δίπλα από τα εθνόσημα. Δηλαδή στη μία πτέρυγα διάβαζες το γράμμα και τον αριθμό νηολογίου κοιτώντας το αεροσκάφος από πίσω προς τα εμπρός, ενώ στην άλλη πτέρυγα το διάβαζες κοιτώντας το αεροσκάφος από εμπρός προς τα πίσω. Αυτά λοιπόν είναι τα ιστορικώς εξακριβωμένα στοιχεία, και μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι όντως ήταν έτσι. Επιπροσθέτως, τα παραπάνω αφορούν τα Ελληνικά Anson, καθ' όλη τη διάρκεια της υπηρεσίας τους και της ένδοξης ιστορίας τους στην ΕΒΑ, κατά την περίοδο πριν από το καλοκαίρι του '40, κατά την περίοδο "Καλοκαίρι '40 - ʼνοιξη '41", και κατά την περίοδο της Μέσης Ανατολής '41-'43. Θα εξηγηθεί παρακάτω γιατί διαχωρίζω την συνολική ιστορία στα τρία αυτά τμήματα. Κρατάμε λοιπόν μέχρι εδώ ότι τόσο για τις κάτω επιφάνειες των πτερύγων, όσο και για την άτρακτο, είναι ξεκάθαρο ότι τα αεροσκάφη έφεραν εθνόσημα.
Πάμε τώρσα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων.... Εδώ αρχίζουν τα «δύσκολα».... Κατόπιν λοιπόν συζητήσεων με καλούς φίλους μοντελιστές και ερευνητές, αλλά και όπως διάβασα εδώ, στο υπέροχο forum του Modelclub, τα Anson ήρθαν με πολιτικά νηολόγια από την Αγγλία, και δεν έφεραν καθόλου εθνόσημα. Ήταν βαμμένα στην κλασσική παραλλαγή, δηλαδή με Dark Green / Dark Earth / Black. Κατόπιν, όπως φαίνεται σε δύο φωτογραφίες που αφορούν την περίοδο πριν το καλοκαίρι του '40, τα αεροσκάφη φέρουν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων.
Παραθέτω την πρώτη φωτογραφία, όπου δείχνει το Anson Π 59, μαζί με άλλα Anson επάνω από την Ακρόπολη, πιθανότατα για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου του 1940. Το ενδιαφέρον εδώ είναι στο κάτω δεξιά τμήμα της φωτογραφίας, όπου και φαίνεται εθνόσημο στην άνω επιφάνεια της πτέρυγας, του αεροσκάφους από το οποίο τραβήχτηκε η φωτογραφία. Και το αεροσκάφος αυτό είναι επίσης Anson, διακρίνοντας το χαρακτηριστικό τμήμα του πηδαλίου. Δηλαδή διακρίνεται ότι υπάρχουν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων. Στη δεύτερη φωτογραφία, διακρίνεται πιο καθαρά η ύπαρξη εθνοσήμου, αλλά έχω φάει τον κόσμο να τη βρω και δεν μπορώ να θυμηθώ που την έχω αποθηκεύσει.... Μόλις τη βρω, θα την ανεβάσω οποσδήποτε. Είναι πάντως στο ίδιο «στυλ» με την πρώτη, δηλαδή τραβηγμένη μέσα από Anson, και δείχνοντας άλλο Anson, όπου και πάλι φαίνεται εθνόσημο στο άνω τμήμα της πτέρυγας του Anson από το εσωτερικό του οποίου τραβήχτηκε η φωτογραφία.
Επίσης, οι εν λόγω φωτογραφίες είναι ξεκάθαρο ότι αφορούν ιστορικά την «πρώτη» περίοδο, δηλαδή μέχρι το καλοκαίρι του '40, διότι τα νηολόγια των αεροσκαφών είναι με το γράμμα «Π».
Κατόπιν λοιπόν, πιθανότατα το καλοκαίρι του '40, τα νηολόγια των αεροσκαφών αλλάζουν και αντικαθιστάται το γράμμα «Π», με το γράμμα «Ν», αλλά διατηρώντας τους ίδιους αριθμούς νηολογίων. Δηλαδή π.χ. το Anson Π 56, γίνεται Ν 56, το Anson Π 59, γίνεται Ν 59, κλπ. Από εδώ ιστορικά λοιπόν, αρχίζει και το μπέρδεμα όσον αφορά τα εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων.
Υπάρχουν δύο εκδοχές: η πρώτη και πιθανότερη είναι να βάφτηκαν τα εθνόσημα στην άνω επιφάνεια των πτερύγων, με τα χρώματα της παραλλαγής, κατά τη συνήθη πρακτική της ΕΒΑ για την περίοδο «Καλοκαίρι '40 - ʼνοιξη '41», για την επίτευξη ομοιομορφίας και συνέχειας της παραλλαγής, με σκοπό την καλύτερη απόκρυψη των αεροσκαφών. Αυτό είναι βεβαίως επιβεβαιωμένο ιστορικά σε πλήθος άλλων αεροσκαφών, όπως π.χ. τα PZL, Fairey Battle, Blenheim, Potez, κλπ. Πιθανότατα λοιπόν να ακολουθήθηκε και στα Anson η ίδια πρακτική, και ως εκ τούτου τα Ελληνικά Anson της περιόδου «Καλοκαίρι '40 - ʼνοιξη '41», να μην έφεραν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων.
Ωστόσο, υπάρχει και μία δεύτερη πιθανή εκδοχή. Δηλαδή τα Anson να διατήρησαν τα εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων, δεδομένου ότι η βάση τους ήταν αρχικά τα αεροδρόμια του ʼραξου και του Αλμυρού (2 σμήνη), και κατόπιν της Ελευσίνας. Ήταν δηλαδή αρκετά μακρυά από το Αλβανικό. Αντίθετα, τα αεροσκάφη Fairey Battle, Blenheim, Potez, κλπ., επιχειρούσαν και από τα προκεχωρημένα αεροδρόμια, με πεδίο δράσης κυρίως επάνω από το Αλβανικό, με συνέπεια να «επιβάλλεται» η όσο το δυνατόν καλύτερη απόκρυψή τους. Και είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι κατά την περίοδο του Αλβανικού έπους, τα αεροσκάφη αυτά, όπως και σχεδόν όλα τα υπόλοιπα, (Gladiator, Henschel, κλπ), δεν έφεραν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων.
Τείνω να συμφωνήσω λοιπόν ότι πιθανότατα αυτή η τακτική να εφαρμόστηκε και στα Anson. Επιπρoσθέτως, το ότι τα Anson είχαν ως βάση την Ελευσίνα, δεν σημαίνει ότι δεν πραγματοποίησαν αποστολές (π.χ. ανεφοδιασμού ή και ελαφρού βομβαρδισμού) από τα προκεχωρημένα αεροδρόμια. Πιο πιθανό λοιπόν, να μην έφεραν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων, κατά την περίοδο «Καλοκαίρι '40 - ʼνοιξη '41».
Και εδώ αξίζει να γίνει μία σύντομη αναφορά στα ηρωικά αυτά αεροσκάφη και τα πληρώματά τους, τα οποία έδρασαν με την ίδια αυταπάρνηση και αυτοθυσία, όπως και τα αεροσκάφη πρώτης γραμμής! Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Anson Ν 59, όπου στις 14 Μαρτίου του 1941 συναντήθηκε με 3 Ιταλικά βομβαρδιστικά, και δε δίστασε να αναμετρηθεί μαζί τους, χωρίς καμία προστασία και με μόνο μέσο τα δύο ταπεινά πολυβόλα του, με αποτέλεσμα να τραπούν σε φυγή τα Ιταλικά βομβαρδιστικά, ρίχνοντας τις βόμβες τους στη θάλασσα....!! Ή η περίπτωση Ελληνικού Anson που εντόπισε Ιταλικό υποβρύχιο....
Κατόπιν, στις 23 Απριλίου του '41, 5 Anson καταφέρνουν να διαφύγουν από το αεροδρόμιο Χασανίου - Ελληνικό, (κατ' άλλες πηγές διέφυγαν από το αεροδρόμιο της Ελευσίνας), γλυτώνοντας κυριολεκτικά από τα «νύχια» των Me-109.... Τα Anson που διεσώθηκαν ήταν τα Ν 51, Ν 52, Ν 55, Ν 56, και Ν 61. Ανεφοδιάζονται πιθανότατα στο Μάλεμε, και κατόπιν καταφέρνουν να διαφύγουν και προσγειώνονται στη Μέση Ανατολή, στο αεροδρόμιο Μάρσα Ματρούχ. Κατόπιν μετασταθμεύουν και σε άλλα αεροδρόμια της Αιγύπτου. Εκεί αποτέλεσαν τον πυρήνα για την ανασυγκρότηση και την αναγέννηση της Ελληνικής Αεροπορίας, με την ιστορική 13η μοίρα Ναυτικής Συνεργασίας. Πραγματοποίησαν πλήθος αποστολών, οι οποίες σε ηρωισμό και αυτοθυσία δεν έχουν να ζηλέψουν από τις αντίστοιχες των Spitfires και Hurricanes. Η Μοίρα τέθηκε υπό Βρετανική διοίκηση. Τα αεροσκάφη, με τιτάνιες προσπάθειες, κρατήθηκαν σε υπηρεσία μέχρι το '42 και πιθανότατα και το '43, και κατόπιν αντικαταστάθηκαν.
Κατά τη διάρκεια της περιόδου της Μέσης Ανατολής, αρχικά διατήρησαν τα νηολόγια τους, και μετέπειτα έλαβαν Αγγλικά νηολόγια με τα γράμματα «ΑΧ». Ωστόσο, σίγουρα κατά την αρχική περίοδο της Μέσης Ανατολής διατήρησαν την κλασσική παραλλαγή τους με Dark Green / DarK Earth / Black, και πιθανότατα τη διατήρησαν μέχρι και το '43 (που αντικαταστάθηκαν). Δεν βάφτηκαν ποτέ δηλαδή με Dark Earth / Middle Stone / Azure Blue, παρά τα Βρετανικά νηολόγια που είχαν μεταγενέστερα, γύρω στα τέλη του '41 ή αρχές του '42.
Όσον αφορά τα εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων, υπάρχει η φωτογραφία του Ν 56, που είναι στη Μέση Ανατολή, όπου και διακρίνονται εθνόσημα. Υπάρχουν δύο εκδοχές: η πρώτη και πιθανότερη είναι ότι ξαναβάφτηκαν εθνόσημα στη Μέση Ανατολή, δηλώνοντας την Ελληνικότητα των αεροσκαφών και της Μοίρας. Ωστόσο, υπάρχει και η πιθανότητα που απορρέει από τη δεύτερη περίπτωση της περιόδου «Καλοκαίρι '40 - ʼνοιξη '41», δηλαδή τα εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων να μην «σβήστηκαν» και τα Anson να τα διατήρησαν, και ως εκ τούτου να συνέχισαν να τα φέρουν και κατά την περίοδο της Μέσης Ανατολής. Πιθανότερη φαίνεται πάντως η πρώτη περίπτωση, να βάφτηκαν δηλαδή ξανά τα εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων, όταν τα αεροσκάφη έφτασαν στη Μέση Ανατολή.
Ανακεφαλαιώνοντας και συνοψίζοντας:
Εθνόσημα στην άτρακτο και στις κάτω επιφάνειες των πτερύγων, σε όλες τις χρονικές περιόδους.
Κατόπιν, για τις άνω επιφάνειες των πτερύγων:
1) Περίοδος μέχρι το καλοκαίρι του 1940: Εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων και νηολόγια με το γράμμα «Π».
2) Περίοδος «Καλοκαίρι 1940 - ʼνοιξη 1941», πιθανότατα δεν υπάρχουν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων, κατά τη συνήθη πρακτική της ΕΒΑ σε όλα τα αεροσκάφη αυτής της περιόδου. Μικρές πιθανότητες να διατηρήθηκαν τα εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων. Επίσης, αλλαγή νηολογίων με το γράμμα «Ν», διατηρώντας τους ίδιους αριθμούς.
3) Περίοδος «Μέσης Ανατολής»: Υπάρχουν εθνόσημα στις άνω επιφάνειες των πτερύγων και πιθανότατα ξαναβάφτηκαν (ή απλά διατηρούνται αν δεν «σβήστηκαν» καθόλου στην Ελλάδα, δηλαδή αν ΔΕΝ εφαρμόσθηκε στα Anson η συνήθης πρακτική της ΕΒΑ το '40-'41 -να βάφεται η συνέχεια της παραλλαγής- , πράγμα που ωστόσο δεν είναι πολύ πιθανό να συνέβη). Επίσης διατηρούνται αρχικά τα νηολόγια με το γράμμα «Ν». Κατόπιν Βρετανικά νηολόγια με «ΑΧ» και διαφορετικά νούμερα.
Αυτά....
Επίσης, θα ήθελα να παρακαλέσω όποιον καλό φίλο έχει φωτογραφίες, ιστορικά στοιχεία, αρχείο, κλπ, ας τα μοιραστεί μαζί μας, φωτίζοντας την ένδοξη ιστορία των ιστορικών και ηρωικών αυτών αεροσκαφών και των πληρωμάτων τους. Ευχαριστώ εκ των προτέρων!
