Χαιρετώ όλους τους φίλους/ες και συνάδελφους μοντελιστές
Αρκετό καιρό τώρα παρακολουθώ το τεχνικό τμήμα του forum και αυτό που μου έχει κάνει τρομερή εντύπωση είναι η νέα τάση χρήσης διαλυτικού πολυουρεθάνης (lacquer thinner) με τα υδατοδιαλυτά ακρυλικά Gunze, Tamiya κτλ.
Επειδή πιστεύω οτι όσο περισσότερες απόψεις διατυπώνονται τόσο ευρύνεται η πληροφόρηση όλων μας, επιτρέψτε μου να χρησιμοποιήσω λίγο απο το χώρο του forum (και αρκετό από το χρόνο σας), προκειμένου να ξεκαθαρίσουν ορισμένα πράγματα και κυρίως να προφυλαχθούμε από λάθη τα οποία μπορεί να αποδειχθούν εξαιρετικά επικίνδυνα.
Πριν από 20 και πλέον χρόνια, οι μοντελιστές υποδεχθήκαμε τα ακρυλικά σαν μια καινοτομία που συνδύαζε την ανθεκτικότητα του φινιρίσματος, τις χρήσιμες μοντελιστικές αποχρώσεις (F.S. R.L.M. κτλ.) και ΚΥΡΙΩΣ την
ΠΙΟ ΥΓΙΕΙΝΗ και ΦΙΛΙΚΗ προς το χρήστη σύσταση (υδατοδιαλυτά). Τώρα, τόσα χρόνια μετά, μαθαίνω πως ότι ήξερα "ήταν λάθος", τα ακρυλικά "ΔΕΝ" είναι ακρυλικά και οτι το lacquer thinner είναι αυτό που τα αραιώνει πιο "καλά" ή "σωστά". Έχω την εντύπωση (διορθώστε με αν κάνω λάθος) οτι όλη αυτή η ιστορία ξεκίνησε από το εξωτερικό και σιγά σιγά πέρασε και εις τα καθ' ημάς, με αποκορύφωμα να διαβάσω σε μοντελιστικό άρθρο (το μεταφέρω από μνήμης όσο πιστότερα μπορώ):
"εδώ καταρίφθηκε ο μύθος των ακρυλικών χρωμάτων Tamiya, Gunze τα οποία
μόνο ακρυλικά δεν είναι, αφού τα αραιώσαμε με διαλυτικό πολυουρεθάνης και τα ψεκάσαμε με τέλειο στρώσιμο χωρίς μπουκώματα..."
!!!!!!!
Αν τα ακρυλικά δεν είναι ακρυλικά τότε τι είναι;;;Αν με ένα μπουκάλι lacquer thinner καταφέρω να αραιώσω και να ψεκάσω (πράγμα πολύ πιθανό αφού είναι από τους πλέον ισχυρούς διαλύτες) ακρυλικό, σμάλτο, λάδι, τέμπερα, σκόνη αγιογραφίας, κατακάθι του καφέ ή και εγώ δεν ξέρω τι άλλο, όλα αυτά
ΔΕΝ είναι αυτό που λένε αλλά ειναι χρώματα lacquer;;;;
Έχω μάθει να μην υιοθετώ αβασάνιστα το οτιδήποτε. Το "πίστευε και μη ερεύνα" έχει διαγραφεί προ πολλού και από το "λεξικό" μου και, κυρίως, από τη νοοτροπία μου. Με μια απλή έρευνα λοιπόν και στο internet (Google, Wikipedia) και στη βιβλιογραφία βρήκα κάποια στοιχεία τα οποία πιστεύω θα βοηθήσουν να ξεκαθαρίσουν αρκετά πράγματα. Παραθέτω τη σύνοψη:
1ον ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΑΚΡΥΛΙΚΑ ΧΡΩΜΑΤΑ;Τα χρώματα αυτά αναπτύχθηκαν στη δεκαετία του '50 και διατέθηκαν στην αγορά των Art & Hobby σαν μια απάντηση στα προβλήματα των λαδιών ζωγραφικής, το αργό στέγνωμα και το σχετικά ευπαθές φινίρισμα ακόμη και αρκετό καιρό μετά το τέλος του "έργου". Ο όρος "ακρυλικό" αναφέρεται στο "μέσο" ή φορέα της χρωστικής ουσίας (pigment) που είναι ακρυλική πολυμερισμένη ρητίνη και προσδίδει στο χρώμα τις ιδιότητές του, στιλπνότητα και ανθεκτικό φινίρισμα. Η πρώτη γενιά αυτών των ακρυλικών χρησιμοποιούσε ως αραιωτές (thinner), οργανικούς διαλύτες συγγενείς χημικά με αυτούς των λαδιών (mineral spirits). Απόγονος αυτών των πρώτων ακρυλικών είναι τα
ACRYLIC LACQUER COLORS όπως τα γνωστά μας Mr Color της Gunze. Παρ' όλη την υιοθέτησή τους από τη βιομηχανία (βαφές αυτοκινήτων, φινίρισμα ξυλείας κτλ.) ακόμη και αρκετά πριν τη δεκαετία του '50, η χρήση τους στα hobby άρχισε να εγείρει προβληματισμούς ακριβώς λόγω των ισχυρών και επικίνδυνων διαλυτών τους (περισσότερες λεπτομέρειες παρακάτω).
Στην προσπάθεια να αντιμετωπιστούν αυτά τα προβλήματα, αναπτύχθηκαν τα ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΑ ΑΚΡΥΛΙΚΑ ή (δανείζομαι έναν εμπορικό χαρακτηρισμό για να γίνει πιο διακριτή η διαφορά)
ACRYLIC AQUEOUS COLORS. Ο φορέας της χρωστικής παραμένει η ακρυλική ρητίνη, όμως πλέον ως αραιωτής χρησιμοποιείται ένα μίγμα νερού, αλκοόλης και γλυκόλης, συστατικά σαφώς πολύ λιγότερο τοξικά και επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγιεία.
Επομένως:O όρος "ΑΚΡΥΛΙΚΟ" από μόνος του
ΔΕΝ προσδιορίζει επακριβώς τη σύσταση του χρώματος και φυσικά ούτε το
πιο είναι το "κατάλληλο" διαλυτικό (σωστότερα αραιωτικό).
Οι όροι "ACRYLIC LACQUER" και "ACRYLIC AQUEOUS" προσδιορίζουν πολύ σαφέστερα τη σύσταση και δίνουν κάποιες
ΓΕΝΙΚΕΣ κατευθύνσεις για την επιλογή "σωστού" αραιωτικού για καθένα από αυτά.
Παραθέτω και την χημική σύσταση από παλαιότερο μπουκαλάκι χρώματος Gunze Aqueous (τα νεότερα νομίζω δεν την αναγράφουν, κακώς κατά τη γνώμη μου αν ισχύει)
Acrylic resin 23%, Pigment 14%, Alcohole 27%, Glycole 10%, Water 26%. (Συγκρατήστε το συστατικό της γλυκόλης, καθώς θα το συναντήσουμε και προς το τέλος)
Όπως βλέπετε, ΟΥΔΕΜΙΑ χημική συγγένεια υφίσταται με διαλύτες τύπου lacquer 2ον ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ LACQUER THINNER;Το διαλυτικό πολυουρεθάνης είναι συγγενές με τα Nitrocellulose lacquers, καθώς έχουν σαν βάση παράγωγα του Νιτρικού οξέος. Στη βιβλιογραφία χαρακτηρίζεται ως:
ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΤΟΞΙΚΟ, ΠΤΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΕΥΦΛΕΚΤΟ
Τα χημικά που το αποτελούν είναι πολλά, ανάλογα με τον κατασκευαστή και την προτεινόμενη χρήση. Τα κυριότερα είναι τα εξής τρία (κατά σειρά περιεκτικότητας):
ΤOLUENE (Τολουόλη)
XYLENE (Ξυλόλιο)
BUTYL ACETATE (Βουτυλικό οξικό άλλας)
(Αν οι μεταφράσεις στα Ελληνικά έχουν κάποιο λάθος που γνωρίζετε παρακαλώ διορθώστε με, δεν είμαι Χημικός)
Οι επιμέρους ιδιότητες τους (δανείζομαι τα στοιχεία από το βιβλίο "Painting and Finishing Scale Models" του Paul Boyer, Kalmbach Publications χωρίς καμμία πρόθεση διαφήμισης)
Toluene : Ιδιαιτέρως τοξικό, πιθανό καρκινογόνοXylene : Ομοίως με το ανωτέρωButyl Acetate : Ιδιαιτέρως ερεθιστικό για το αναπνευστικό σύστημα και τις ρινικές μεμβράνες, μετρίως αλλεργιογόνοΣυμπληρώνω για λόγους πληρέστερης κατανόησης οτι "πιθανό καρκινογόνο" σημαίνει οτι ακόμη και ένα μόριο της ουσίας
θα μπορούσε να προκαλέσει καρκίνο σε έναν οργανισμό, την ίδια ώρα που μαζική έκθεση στο χημικό να μην επηρρεάσει κάποιον άλλο. Υπεισέρχονται πολλοί παράγοντες όπως η αντοχή του καθενός, αλληλεπίδραση με άλλες τοξικες ουσίες, χρόνος έκθεσης κτλ.
Υπάρχει ωστόσο κάποιος πρόθυμος να ρισκάρει; ΔΕΝ ΝΟΜΙΖΩ.Συμπερασματικά λοιπόν
Χρησιμοποιώντας lacquer thinner στα υδατοδιαλυτά ακρυλικά, δεν κάνουμε απλά "λάθος" ως προς το ενδεικνυόμενο αραιωτικό, στην ουσία τα ΜΕΤΑΤΡΕΠΟΥΜΕ σε acrylic lacquers, ΑΚΥΡΩΝΟΝΤΑΣ το βασικότερο πλεονέκτημα της εξέλιξής τους, την πολύ χαμηλή τοξικότητα.Ομολογώ βέβαια πως ήδη ακούω τις -δικαιολογημένες- ενστάσεις σας:
"Mα με το διαλυτικό lacquer πετυχαίνω χωρίς κόπο τα καλύτερα αποτελέσματα""ʼλλωστε λαμβάνω μέτρα προστασίας, φοράω πάντα την ειδική μάσκα με τα φίλτρα"Ως προς το πρώτο, δεν μπορώ να αντικρούσω. Το lacquer είναι ακριβώς τόσο καλό στο ψέκασμα διότι έχει αυτήν την σύνθεση από ισχυρά χημικά. Όμως αυτό έρχεται με το τίμημα της τοξικότητας.
Ο καθένας από εμάς θα πρέπει να σταθμίσει τα δεδομένα και να κάνει τις επιλογές του ΥΠΕΥΘΥΝΑ.Ως προς το δεύτερο, σαφώς και επιβάλλεται η χρήση μάσκας σε κάθε χρήση του αερογράφου. Όμως η μάσκα είναι μόνο
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝ μέτρο προστασίας, καθώς προστατεύει
ΜΟΝΟ τον χρήστη της και όχι το περιβάλλον του ή άλλους που μπορεί να κινούνται στο χώρο αυτό.
Ξανά από το βιβλίο του Paul Boyer:
"Your best protection - a spray booth" "Η καλύτερη προστασία σας - ένας θάλαμος βαφής"Σε ότι αφορά τα "βαφεία", ελπίζω στο εγγύς μέλλον να μπορέσω να κάνω μία όσο το δυνατόν υπεύθυνη και πλήρη παρουσίαση, καθώς και εδώ έχω παρατηρήσει οτι η υπερ-(ή ΠΑΡΑ)-πληροφόρηση έχει αρχίσει να βρίθει στο διαδίκτυο.
Επιστρέφοντας στις μάσκες, σημειώστε και τα εξής:
Tα φίλτρα πρέπει να είναι ΕΙΔΙΚΑ, για organic vapors τα οποία κατακρατούν τα ΧΗΜΙΚΑ (και νομίζω οτι αποτελούνται από ενεργό άνθρακα). Τα φίλτρα που χαρακτηρίζονται ως particle filters - φίλτρα σωματιδίων, προορίζονται για ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ κατεργασίες που δημιουργούν σκόνες, και ΔΕΝ είναι κατάλληλα για ψεκασμούς.
Επίσης τα χημικά φίλτρα έχουν προκαθορισμένο χρόνο ζωής που εξαρτάται άμεσα από το ρυθμό κορεσμού τους, δηλαδή από το "πόσο" φιλτράρισμα έχουν κάνει και φυσικά σε πόσο "βαριές" ουσίες.
Κάπου εδώ θα κλείσω αυτό το πρώτο μέρος καθώς ήδη έχει αρχίσει να μεγαλώνει επικίνδυνα... Στο επόμενο θα προσπαθήσω να παρουσιάσω τι θα μπορούσε να σημαίνει πρακτικά η μαζική χρήση του lacquer thinner στους μοντελιστικούς ψεκασμούς, καθώς και να προτείνω κάποιες λύσεις που θα μπορούσαν να μας βοηθήσουν.
Όσα γράφηκαν παραπάνω, σε καμμία περίπτωση δεν έχουν πρόθεση να θίξουν τον οποιονδήποτε για το τι επιλέγει να χρησιμοποιήσει και πώς. ʼλλωστε δεν γνωρίζω προσωπικά κανέναν. Μοναδικός μου στόχος είναι η όσο το δυνατόν πληρέστερη ενημέρωση όλων (εμμού συμπεριλαμβανομένου), ώστε ότι κάνουμε να γίνεται υπεύθυνα και με όσο το δυνατόν λιγότερο ρίσκο. Επομένως, κάθε σχόλιο, προσθήκη, διόρθωση, αντίλογος είναι ΕΥΠΡΟΣΔΕΚΤΑ.
Ευχαριστώ για το χρόνο σας (και ελπίζω οτι δεν θα "φάω" με το "καλημέρα" ban για το "τερατώδες" post!!)
Μετά τιμής για τη φιλοξενία
Μάνος (Τhe Forgotten Shadow)
Θέμα: Η Ιστορία με τα ακρυλικά και το Lacquer thinner (ΜΕΡΟΣ 1ο) (Αναγνώστηκε 17376 φορές)